Koninklijk Bataviaasch Genootschap van Kunsten en Wetenschappen

Geschiedenis

Het Bataviaasch Genootschap van Kunsten en Wetenschappen, dat na 1910 het predicaat 'Koninklijk' droeg, werd in 1778 opgericht. Het genootschap was actief ten tijde van uiteenlopende koloniale regimes: in de VOC-tijd, de Franse periode, het Britse interregnum en vanaf 1816 wederom onder Nederlands koloniaal bestuur. Na de Indonesische onafhankelijkheid werd in 1950 de naam van het genootschap veranderd in Lembaga Kebudajaan Indonesia, het Indonesisch Cultureel Instituut. In 1962 hield het instituut op te bestaan en is de collectie opgenomen in het Nationale Museum van Indonesië, dat nog altijd huist in het gebouw waar het Bataviaasch Genootschap in 1867 naartoe verhuisde.

Leden van het genootschap waren voornamelijk afkomstig uit de hogere regionen van het koloniale bestuur in voormalig Nederlands-Indië, de lijntjes met het gezag waren om die reden dan ook kort. Ook was er veel contact met soortgelijke genootschappen in Nederland en met Nederlandse musea en wetenschappers. Op deze manier ontwikkelde het Bataviaasch Genootschap van Kunsten en Wetenschappen zich tot een spil in het culturele en wetenschappelijke veld binnen Nederlands-Indië.

Het doel van het Bataviaasch Genootschap was het bevorderen van de kunsten en wetenschappen in voormalig Nederlands-Indië en in de eerste jaren van het genootschap lag de nadruk voornamelijk op het publiceren van wetenschappelijke verhandelingen over het door Nederland gekoloniseerde gebied. Het verzamelen van objecten stond in die periode nog niet hoog op de agenda. Naast de door de eerste voorzitter, Jacobus Radermacher, afgedragen collectie van objecten werden er maar mondjesmaat voorwerpen toegevoegd aan het 'kabinet', zoals het museum van het Genootschap toen werd genoemd.

Pas vanaf 1835 kwam de nadruk meer te liggen op het verzamelen van verschillende objecten. Aanvankelijk ging het om natuurlijke voorwerpen, maar later werden ook etnologische en oudheidkundige objecten aan de collectie toegevoegd. In 1843 werd besloten de natuurhistorische collectie over te dragen aan het Museum van Natuurlijke Historie in Leiden. Rond dezelfde tijd werd er via een gouvernementsbesluit bepaald dat objecten van oudheidkundige waarde niet zonder meer naar Nederland mochten worden verscheept. In 1858 werd dat beleid aangescherpt waardoor het Bataviaasch Genootschap ging optreden als beheerder van collecties die, al dan niet als oorlogsbuit, door het Nederlands-Indische gouvernement werden verkregen. De collectie van het Bataviaasch Genootschap kreeg zodoende steeds meer de vorm van een museum.

Vanaf 1779 publiceerde het Bataviaasch Genootschap wetenschappelijke bevindingen in Verhandelingen van het Bataviaasch Genootschap van Kunsten en Wetenschappen dat op een regelmatige basis werd uitgebracht. In 1853 richtte het genootschap ook het tijdschrift Tijdschrift voor Indische taal- land- en volkenkunde op. Ook de notulen van het genootschap werden sinds die tijd gepubliceerd. Hierin is veelal interessante informatie te vinden over de objecten die werden verworven.

Het museum van het BGKW in 1948 (R.G. Jonkman / Nationaal Archief Den Haag)

Herkomstonderzoek

De collectie van het Bataviaasch Genootschap is na de opheffing in 1962 opgenomen in de collectie van het Nationaal Museum van Indonesië, Museum Nasional Indonesia. Het archief van het genootschap is toegankelijk via het Arsip Nasional Republik Indonesia, het Nationale Archief van Indonesië. De inventaris kan je via de website downloaden en raadplegen door te zoeken op 'Bataviaasch Genootschap'. De inventaris is in het Bahasa Indonesia.

Zoals beschreven, is in de notulen van het Bataviaasch Genootschap veel informatie te vinden over objecten die werden aangeboden aan, en verzameld door het genootschap. De notulen van 1863 tot en met 1922 zijn beschikbaar via de universiteitsbibliotheek van de Universiteit Leiden. Ook het boek Van Batavia naar Weltevreden van Hans Groot bevat verschillende gedetailleerde beschrijvingen van objecten die door het Bataviaasch Genootschap werden verworven.

Bronnen