Koninklijk Zeeuwsch Genootschap der Wetenschappen

Geschiedenis van het genootschap

Het Zeeuwsch Genootschap van Wetenschappen werd in 1769 opgericht door de stad Vlissingen ter bevordering van de wetenschap aldaar. Het toenmalige regionale bestuur in Zeeland (de Staten van Zeeland - de Nederlandse republiek werd toentertijd gevormd door zeven verenigde regionale besturen) juichten dit initiatief toe, maar wilden het een regionale uitstraling geven naar het voorbeeld van de al in 1752 opgerichte Hollandse Maatschappij van Wetenschappen. Deze achttiende-eeuwse wetenschappelijke genootschappen moeten worden geplaatst in de traditie van de Verlichting waarbij de wetenschap als doel had meer inzicht te verschaffen in de Christelijke God en zijn schepping. Om het onderzoek in publicaties vast te leggen publiceerde het Zeeuws Genootschap een reeks Verhandelingen. In samenloop met de opgedane kennis die in deze geschriften werd opgetekend vonden ook allerhande objectcollecties hun weg naar Zeeland: planten, schelpen, gebruiksvoorwerpen, maar ook munten en penningen, boeken en instrumenten.

In het begin kende het Zeeuws Genootschap twee vestigingen, één in Vlissingen en één in Middelburg. In 1801 werd besloten alle bezittingen van het genootschap over te brengen naar Middelburg. Hier werd de collectie tentoongesteld in het nieuw opgerichte Museum Medioburgense, een voorloper van het huidige Zeeuws Museum. Onder de invloed van de Franse periode in Nederland (1794-1814) veranderde de doelstelling van het Zeeuws Genootschap, waarbij meer nadruk kwam te liggen op het verzamelen van historische voorwerpen, zoals oude handschriften, muntenvondsten en voorwerpen van belangrijke personen.

Rond het begin van de twintigste eeuw veranderde het beheerbeleid van het museum in Middelburg, wat ertoe leidde dat verschillende collecties in bruikleen werden gegeven aan andere instellingen. Zo gingen de boeken- en handschriftenverzameling en de gedrukte kaarten naar de Provinciale Bibliotheek van Zeeland en de getekende kaarten naar het Rijksarchief in Den Haag. Bij het bombardement van 17 mei 1940 ging een groot deel van de collectie van het genootschap in de Provinciale Bibliotheek verloren. Nog altijd is de collectie van het Zeeuws Genootschap der Wetenschappen op verschillende plekken te vinden: schilderijen en historische objecten zijn te vinden bij het Zeeuws Museum en het Zeeuws Maritiem muZEEum; kaarten, tekeningen en prenten berusten bij het Zeeuws Archief; boeken en handschriften vind je bij de Zeeuwse Bibliotheek en fossielen, schelpen en mineralen, deels afkomstig van de overzeese koloniën, zijn in bruikleen gegeven aan Naturalis Biodiversity Center. De volkenkundige objecten waren lange tijd in bruikleen bij het Rijksmuseum voor Volkenkunde (tegenwoordig Wereldmuseum Leiden), maar kwamen in 2007 in beheer bij het Zeeuws Museum. De archeologische voorwerpen berusten voor het grootste deel bij de Stichting Cultureel Erfgoed Zeeland.

Gevel van het Huis Sint Pieter in Middelburg, waar het Koninklijk Zeeuwsch Genootschap der Wetenschappen gevestigd is. (C.Hoogendijk/Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Herkomstonderzoek

De volledige collectie van het Zeeuws Genootschap der Wetenschappen is online beschikbaar via de collectiewebsite van het genootschap. De collectiewebsite biedt ruime informatie over de verzamelingen van het Zeeuws Genootschap en zorgt ervoor dat gebruikers de collectie op verschillende manieren kunnen benaderen. Zo is er een wereldkaart waarop je op een overzichtelijke manier kan zien uit welke gebieden verschillende objecten en collectieonderdelen afkomstig zijn. Daarnaast is de collectie in verschillende deelcollecties opgedeeld. Zo is er een deelcollectie volkenkundige objecten en is bijvoorbeeld de collectie van C.J.M. Nagtglas (die veel objecten verzamelde aan de voormalige Afrikaanse Goudkust) apart geïndexeerd. Per deelcollectie wordt uitgebreide informatie gegeven over de herkomst van de collectie en op welke manier deze in de verzameling van het Zeeuws Genootschap terecht is gekomen. Daarnaast zijn er ook verschillende dossiers en filmpjes waarin meer informatie over de collectie te vinden is.

Het archief van het Zeeuws Genootschap der Wetenschapen wordt beheerd door het regionale Zeeuws Archief. Het volledige archief tot en met 1969 is digitaal beschikbaar en om die reden niet meer fysiek in te zien. Het nieuwere archief wordt door het Genootschap zelf beheerd. Het archief is in verschillende toegangen opgedeeld, waarbij met name het correspondentiearchief en het archief over de verzamelingen van het genootschap interessant materiaal voor herkomstonderzoek bevatten.

De collectiewebsite biedt veel doorverwijzingen naar relevant archiefmateriaal en gerelateerde objecten. Bij verschillende objecten vind je doorverwijzingen naar documenten in het archief die betrekking hebben op het desbetreffende object en ook wordt verwezen naar objecten die bijvoorbeeld door dezelfde persoon zijn geschonken. Het verschilt per object of er relevante informatie beschikbaar is.

Naast het archief en de collectiewebsite, geeft het Zeeuws Genootschap der Wetenschappen sinds zijn oprichting een jaarboek uit. Deze zijn terug te lezen op de website van de Tijdschriftenbank Zeeland. Aanvankelijk stonden in dit jaarboek vooral de inzendingen op prijsvragen die door het genootschap werden uitgeschreven. Elk jaarboek bevat verschillende artikelen op wetenschappelijk gebied over zaken met betrekking tot de provincie Zeeland en daarnaast de jaarverslagen van alle commissies en werkgroepen van het genootschap.

Bronnen